Przebywał w Berlinie. Uczęszczał tam na wykłady Hegla, spotykał się z S. Garczyńskim, gen.
Kniaziewiczem. Razem z Antonim Odyńcem udał się w dalszą podróż. W Weimarze odwiedził
Goethego, w Bonn zawitał do Schlegla, zwiedził Szwajcarię, Włochy, widział Wenecję,
Florencję, w końcu przybył do Rzymu. Tam został wprowadzony do salonów arystokracji.
Poznał przyszłego Napoleona III.
Kolejny raz planował wziąć ślub - z
hrabianką Ankwiczówną, czemu jednak ostro sprzeciwili się jej rodzice.
Z poznanym tu Zygmuntem Krasińskim zwiedził
kolejny raz Szwajcarię. Kiedy powrócił do Rzymu, dotarła do niego wieść o wybuchu
powstania listopadowego w Polsce.
W sierpniu 1831 roku z fałszywym paszportem dostał się do Wielkopolski. Na powstanie
właściwie się spóźnił - klęska była oczywista. Wobec tego kilka miesięcy przebywał
na dworach Wielkopolski. Nawiązał romans z K. Lubicńską.
W marcu 1832 roku poeta przybył do Drezna. W czerwcu opuścił miasto i wraz z grupą emigrantów
przybył do Paryża. Był 31 lipca 1832 roku.
Paryża Mickiewicz właściwie nigdy nie lubił. Miasto go drażniło, nie potrafił się zżyć
z tutejszą elitą. Mimo to przyjaźnił się z niektórymi jej przedstawicielami: księciem
de Lammenais, Ch. dc Montalabertem, rzeźbiarzem Davidem d'An-gers, ukochaną Chopina,
George Sand.
Nic związał się na stałe z żadnym ze stronnictw emigracyjnych.
W1833 roku redagował ""Pielgrzyma Polskiego". W początku lipca 1833 roku wyjechał
do Szwajcarii, gdzie opiekował się śmiertelnie chorym przyjacielem, S. Garczyńskim.
W tym okresie życia Mickiewicz był szczególnie gorliwy religijnie. Współzakładał nawet
Towarzystwo Braci Zjednoczonych.
22 lipca 1834 roku odbył się ślub poety z córką poznanej w Moskwie pianistki, Celiną
Szymanowską. W latach 1835-1850 urodziło się im sześcioro dzieci. Położenie finansowe
rodziny stało się trudne. Aby podreperować rodzinny budżet, Mickiewicz wykładał w Lozannie
literaturę łacińską w Akademii. Był to dla niego okres szczególnie trudny. Troską napawał
go stan zdrowia żony, która miewała ataki choroby umysłowej.
Jesienią 1840 roku rozpoczął wykłady z literatury słowiańskiej w College de France.
Jego katedra i odbywające się w niej wykłady niebawem stały się słynne. Słuchaczami
byli nie tylko Polacy, ale również Francuzi i Rosjanie.
Cztery lata później Mickiewicz został niespodziewanie zawieszony w czynnościach
profesorskich. Powodem tej dezyzji był rewolucyjny ton jego wykładów, a także -
co chyba miało największy wpływ - przynależność poety do związku religijnego założonego
przez Andrzeja Towiańskiego, a nazwanego "Sprawą Bożą".
Sam Towiański miał podobno uleczyć
żonę Mickiewicza z obłędu (nieostatecznie, jak się okazało, wkrótce nastąpił bowiem nawrót
choroby). Niejasne są pobudki powodujące wstąpieniem poety do "Sprawy Bożej".
Duży wpływ
na tę decyzję miała zapewne osobista sytuacja, jak i poczucie kryzysu światopoglądowego
i beznadziejności trudnej, emigracyjnej egzystencji. Mickiewicz stał się gorliwym
głosicielem "Sprawy Bożej".
Wiosną 1846 roku pokłócił się z "mistrzem" i założył własną grupę religijną.
W 1848 roku zelektryzowała go wiadomość o wydarzeniach Wiosny Ludów w Europie.
Przybył do Rzymu i tam wezwał papieża, aby stanął na czele ruchu ludowego. Zebrał
ochotników i utworzył tzw. legion polski, na czele którego pomaszerował do Mediolanu.
Legion walczył do lipca 1849 roku. Sam Mickiewicz powrócił do Paryża i założył tam
dziennik "La Tribune des Peuples" ("Trybuna Ludów"). Był jego naczelnym redaktorem i
publicysta, musiał się jednak wycofać z redakcji z powodu ostrych protestów rosyjskiej
ambasady. Oznaczało to faktyczny upadek pisma.
Po zamachu stanu w 1851 roku ostatecznie usunięto go z uczelni i objęto dozorem policyjnym.
W 1852 roku otrzymał stanowisko bibliotekarza. Kiedy wybuchła wojna krymska, udał się
w 1855 roku do Stambułu. Chciał stworzyć polski legion walczący w szeregach
francuskich z Rosją. Zachorował niespodziewanie na cholerę i zmarł. Krążyły
pogłoski, że został otruty przez przeciwników.
Zwłoki poety pochowano na cmentarzu w Montmorency. W 1890 roku przewieziono
je do Polski i pochowano w katedrze wawelskiej.
KALENDARIUM TWÓRCZOŚCI.
- przeróbki i przekłady Woltera - "Mieszko, książę Nowogródka", "Pani Aniela",
"Dziewica z Orleanu" (1817)