"Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812,
we dwunastu księgach wierszem"
"Pan Tadeusz " został wydany w Paryżu w 1834 roku.
Utwór przez potomnych uznany za epopeję narodową, jeden z najbardziej poczytnych utworów
w literaturze polskiej.
Jest. obszernym, wielowątkowym utworem epickim.
Główne wątki:
- spór o zamek pomiędzy rodziną Sopliców a ostatnim z rodu Horeszków, Hrabią.
- rodzące się uczucie pomiędzy tytułowym bohaterem a Zosią oraz romans Tadeusza z Telimeną.
- dzieje spisku powstańczego, któremu przewodzi ksiądz Robak.
"Pan Tadeusz" stał się jednak przede wszystkim "Biblią polskości". Opisywał
zanikające polskie obyczaje, codzienne życie dworu szlacheckiego, przyrodę Litwy.
Poeta zawarł w nim całą swoją tęsknotę za ukochanym krajem, dzieło ze względu na
realizm i drobiazgowość opisów stanowiło dla niego namiastkę rodzinnej Litwy.
"Pan Tadeusz" łączy różne konwencje i gatunki literackie: mity i legendy,
poemat heroiko-miczny (Mickiewicz wykazał w kreowaniu postaci, zdarzeń i
dialogów niezwykle żywe i barwne poczucie humoru, które sprawia, że dzieło
czyta się niemalże jednym tchem), romans, komedię omyłek, powieść awanturniczą.
Epopeja podkreśla szczególnie przemijalność świata dworków szlacheckich.
Poeta wielokrotnie używa słowa ostatni". Staranne obrazy, bogactwo obyczajowości
powodują, że dzieło Mickiewicza urasta do rangi staropolskiej encyklopedii
będącej przewodnikiem po odległej przeszłości i odchodzącym do historii świecie.
"Liryki lozańskie."
Późne liryki Mickiewicza są świadectwem kryzysu światopoglądowego i psychicznego
poety (małe dochody, choroba psychiczna żony, tęsknota za krajem, spory w
emigracyjnym środowisku). Stanowią gorzkie podsumowanie życia człowieka,
którego doświadczyło wiele cierpień i zwątpień.
Są wyrazem zadumy i
refleksji nad przemijaniem ludzkiego życia, daremnością wszelkich dążeń,
ukazują doświadczenie egzystencjalne człowieka w kluczowym momencie jego życia.
Najbardziej znane utwory cyklu: "Snuć miłość", "Nad wodą wielką i czystą",
"Gdy tu mój trup", "Polały się łzy...":
"Polały się łzy me czyste, rzęsiste.
Na me dzieciństwo sielskie, anielskie,
Na moją młodość górną i durną
Na mój wiek męski, wiek klęski;
Polały się łzy me czyste, rzęsiste...".