Bolesław Prus (właść. Aleksander Głowacki) - pisarz i publicysta. Pochodził z ubogiej szlachty
(herbu Prus I), uczestniczył w powstaniu 1863 r. W latach 1866-68 uczył się w Szkole Głównej.
Od 1873 r. był współpracownikiem wielu pism warszawskich, głównie "Kuriera Warszawskiego"
i "Kuriera Codziennego", w latach 1882-83 był redaktorem "Nowin". Znakomity felietonista,
wypracował oryginalną formę "Kronik tygodniowych" (t. 1-20 1959-70).
Twórczość:
Początkowo związany z pozytywistycznym programem literatury tendencyjnej (patrz hasło:
powieść tendencyjna), demaskował zarówno jałowość życia i degradację etyczną ziemiaństwa
(powieści "Pałac i rudera" 1877, "Dusze w niewoli" 1877, "Anielka" 1880), jak i krzywdę
społeczną, spowodowaną kapitalistycznym "postępem cywilizacyjnym" ("Powracająca fala"
1880). Już w tej wczesnej twórczości głównym bohaterem pozytywnym jest prosty człowiek
o czującym sercu (wpływ Ch. Dickensa), dziecko, człowiek z ludu - traktowany nie tylko od
strony psychologicznej, w aurze lirycznego humoru ("Anielka", nowele "Michałko" 1880, "Antek"
1881), lecz również jako rzeczywista siła społeczna (chłop Ślimak w "Placówce" 1885).
W dojrzałej twórczości Prus stał się przedstawicielem krytycznego realizmu, zwłaszcza jako
autor powieści "Lalka" ("Kurier Codzienny" 1887-89, osobno t. 1-3 1890), uznanej za największą
powieść polską XIX wieku. Ukazał w niej na tle epickiej panoramy życia różnych środowisk
Warszawy anachroniczność marzeń "ostatnich romantyków" (I. Rzecki, którego "Pamiętnik
starego subiekta" przywołuje m.in. tradycje Wiosny Ludów), jak i bankructwo pozytywistycznych
"marzycieli" (S. Wokulski, w którego drodze życiowej i rozdarciu psychicznym odzwierciedliły się
losy popowstaniowego "straconego" pokolenia) wobec maskowanej obłudą obojętności
arystokracji na los narodu oraz drapieżnego egoizmu kapitalistycznej burżuazji.
Podobne akcenty rozczarowania do idei pozytywizmu (na przykładzie sprawy emancypacji
kobiet) oraz krytyka mieszczańskich ideałów moralnych wystąpiły w powieści "Emancypantki"
(t. 1-4 1894) wraz z wykładem swoistej metafizyki, przeciwstawionej zarówno pozytywistycznemu
scjentyzmowi i wulgarnemu materializmowi, jak i modernistycznemu indywidualizmowi (patrz
hasło: Młoda Polska). W swej jedynej powieści historycznej ("Faraon" 1897) stworzył Prus
wyjątkową w ówczesnej polskiej literaturze powieść o charakterze historiozoficznym:
o funkcjonowaniu państwa i możliwościach reform w warunkach konserwatywnej struktury władzy
(akcja rozgrywa się w starożytnym Egipcie). U schyłku życia napisał m.in. powieść "Dzieci"
(1909), z krytycznym obrazem rewolucji 1905 roku. Jako humorysta Prus wypowiedział się
najpełniej w nowelach ("Katarynka" 1881, "Kamizelka" 1882) i felietonach. Jest też autorem
szkiców literackich, m.in. głośnej recenzji z "Ogniem i mieczem" Sienkiewicza (1884).