Poeta, eseista, powieściopisarz, tłumacz poezji i Biblii.
Życiorys:
Urodził się w Szetejniach na Kresach - dziś ziemi litewskiej. Ukończył studia prawnicze w Wilnie.
Współzałożyciel grupy poetyckiej Żagary (patrz hasło: żagaryści). Debiutował w 1930 r. Przed
wojną wydał dwa tomiki: "Poemat o czasie zastygłym" (1933) i "Trzy zimy" (1936). Dwukrotnie
wyjeżdżał na stypendia do Paryża (1931, 1934-1935). Pracował w Polskim Radiu najpierw
w Wilnie, a od 1937 roku w Warszawie. Okupację spędził w Warszawie, wydając konspiracyjnie
własne utwory pod pseudonimem Jan Syruć oraz antologię poetycką "Pieśń niepodległa".
Po wojnie pracował w dyplomacji, najpierw w USA, potem w Paryżu. W 1951 r. odmówił powrotu
do kraju, uzasadniając swą decyzję w artykule zatytułowanym "Nie" (druk. w "Kulturze" 1951 r.
nr 5). Mieszkał najpierw w Paryżu, a od 1961 r. osiadł w Berkeley, prowadząc wykłady z literatury
polskiej na Uniwersytecie Kalifornijskim. Otrzymywał prestiżowe nagrody literackie, zwieńczone
w 1980 r. Nagrodą Nobla i doktoratem honoris causa na KUL-u w Lublinie.
Twórczość:
Polska publiczność znała tylko jeden tom poezji Miłosza - "Ocalenie" (1945). Na następne
krajowe wydanie czytelnicy czekali aż do 1980 r., kiedy pojawiły się szare i skromne tomiki
drugiego obiegu i "Wiersze wybrane" (PIW 1980). Miłosz to klasyk poezji polskiej i poeta
klasycyzujący (patrz hasło: neoklasycyzm), poeta tradycji i prawdy, ciągle odgrywa
najistotniejszą rolę jako punkt odniesienia dla młodszej generacji poetów.
Wydał na obczyźnie wiele książek poetyckich, dwie powieści ("Dolina Issy" i "Zdobycie władzy"
1955 i 1953), tomy esejów, z których najważniejsze to "Zniewolony umysł" (1950), "Rodzinna
Europa" (1959), "Ziemia Ulro" (1977) oraz przekłady biblijne.
Program poetycki:
Wczesna twórczość Miłosza zaliczana była do nurtu katastroficznego - tomiki poetyckie z lat 30.
Pierwszy powojenny tom ("Ocalenie") przyniósł wiersze wojenne i wcześniejsze, będące
wyrazem solidarności z losem narodu i świadectwem epoki, wiersz "Campo di Fiori".
W pierwszym tomie emigracyjnym "Światło dzienne" znalazł się m.in. poemat "Traktat moralny"
oraz napisany w 1950 r. głośny tekst "Który skrzywdziłeś człowieka prostego". "Traktat moralny"
wraz z "Traktatem poetyckim" i wierszami z lat 60. ukształtowały poetykę Miłosza, łączącą
liryczną obrazowość i wizyjność z klasycyzującą refleksją oraz tonem ironicznego dystansu.
Kryje się za tym próba syntetyzowania doświadczeń własnych i doświadczeń czasu
historycznego ("chcę nie poezji, ale dykcji nowej"), problemów aktualnych i odwiecznych pytań
filozoficznych i historiozoficznych, dotyczących podstawowych spraw ludzkiej egzystencji,
niuchronności przemijania, okrutnych praw czasu, nieprzystawalności formuł ogólnych do
niepowtarzalności istnienia każdego człowieka, każdego momentu bytu, każdej sytuacji ludzkiej.
Charakterystyczne są powroty do czasu młodości poety, do okresu wileńskiego, np. powieść
"Dolina Issy", będąca analizą doznań i przeżyć wrażliwego dziecka na tle przemian na Litwie po
I wojnie światowej.
Odmienny ton znajdujemy w powstałym na emigracji tomie szkiców pt. "Zniewolony umysł". Jest
to paraboliczna opowieść o losach kilku współczesnych krajowych pisarzy polskich, ukrytych
pod pseudonimami Alfy, Bety, Delty i Gammy, będących przykładem postaw części
intelektualistów żyjących w ustroju totalitarnym i próbujących przystosować się do wymagań
systemu.